1. Phân loại tấm pin mặt trời thải theo pháp luật Việt Nam

Theo Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, tấm pin quang năng sau khi thải bỏ được ghi nhận trong danh mục chất thải với thông tin như sau:

Trong đó, KS là ký hiệu của chất thải công nghiệp phải kiểm soát. Điều này có nghĩa là tấm pin mặt trời thải không mặc nhiên được xem là chất thải nguy hại trong mọi trường hợp, nhưng cũng không thể quản lý tùy tiện như chất thải thông thường nếu chưa có cơ sở phân định.

Để xác định tấm pin mặt trời thải là chất thải nguy hại hay chất thải rắn công nghiệp thông thường, chủ nguồn thải cần thực hiện phân định theo quy chuẩn kỹ thuật về ngưỡng chất thải nguy hại hiện hành.

Trường hợp chưa có kết quả phân định hoặc chưa chứng minh được tấm pin mặt trời thải không phải là chất thải nguy hại, chủ nguồn thải cần quản lý theo yêu cầu đối với chất thải nguy hại để bảo đảm an toàn và tuân thủ quy định pháp luật.

2. Khi nào tấm pin mặt trời thải được xác định là chất thải nguy hại?

Tấm pin mặt trời thông thường có thành phần chính gồm kính, khung nhôm, polymer, silicon, dây dẫn và các lớp vật liệu bán dẫn. Phần lớn khối lượng tấm pin có khả năng thu hồi, tái chế. Tuy nhiên, trong một số dòng pin hoặc một số bộ phận của tấm pin có thể tồn tại các thành phần cần kiểm soát.

Một số thành phần thường được quan tâm gồm:

Theo cách hiểu đúng, việc phân định không chỉ dựa trên “hàm lượng kim loại nặng” nói chung, mà phải căn cứ vào ngưỡng chất thải nguy hại theo QCVN 07:2025/BNNMT. Nếu kết quả phân định cho thấy chất thải có ít nhất một tính chất nguy hại hoặc thành phần nguy hại vượt ngưỡng quy định, tấm pin mặt trời thải phải được quản lý như chất thải nguy hại.

Ngược lại, nếu kết quả phân định cho thấy không vượt ngưỡng chất thải nguy hại, tấm pin có thể được quản lý theo hướng chất thải rắn công nghiệp thông thường, nhưng vẫn nên ưu tiên tái chế, thu hồi vật liệu thay vì chôn lấp.

3. Phân biệt pin mặt trời thải và pin mặt trời cũ

Trong thực tế, nhiều người thường nhầm lẫn giữa pin mặt trời cũ và pin mặt trời thải. Đây là hai khái niệm khác nhau về mặt kỹ thuật và quản lý.

Pin mặt trời cũ là tấm pin đã qua sử dụng nhưng vẫn còn khả năng phát điện, còn nguyên vẹn, có thể tiếp tục sử dụng an toàn cho mục đích phù hợp. Ví dụ: tái sử dụng cho hệ thống chiếu sáng phụ trợ, sạc bình điện, lắp đặt tại khu vực không yêu cầu hiệu suất cao.

Pin mặt trời thải là tấm pin đã bị loại bỏ khỏi quá trình sử dụng, không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, bị hư hỏng, nứt vỡ, xuống cấp, không thể sửa chữa hoặc chủ sở hữu quyết định thải bỏ. Khi đã trở thành chất thải, tấm pin phải được thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý theo đúng quy định về quản lý chất thải.

Điểm cần lưu ý là: không nên chỉ căn cứ vào số năm sử dụng hoặc tỷ lệ hiệu suất còn lại để kết luận một tấm pin là chất thải. Vấn đề quan trọng là tình trạng kỹ thuật, khả năng tiếp tục sử dụng an toàn và việc chủ sở hữu có xác định loại bỏ khỏi quá trình sử dụng hay không.

4. Quy trình thu gom và xử lý tấm pin mặt trời thải

Tấm pin mặt trời thải cần được quản lý theo quy trình phù hợp, tránh tình trạng tháo dỡ thủ công, đập vỡ, bán trôi nổi hoặc chuyển giao cho cơ sở thu mua phế liệu không có chức năng.

Bước 1: Kiểm kê, phân loại và lưu giữ an toàn

Chủ nguồn thải cần kiểm kê số lượng, chủng loại, tình trạng tấm pin thải; phân loại riêng với các loại chất thải khác; bố trí khu vực lưu giữ phù hợp, tránh va đập, nứt vỡ, phát tán bụi hoặc rò rỉ thành phần nguy hại ra môi trường.

Đối với lô tấm pin chưa có kết quả phân định, nên quản lý thận trọng theo yêu cầu đối với chất thải nguy hại cho đến khi có kết quả chứng minh phù hợp.

Bước 2: Phân định chất thải khi cần thiết

Tùy hồ sơ, nguồn gốc, loại pin và yêu cầu quản lý, chủ nguồn thải có thể cần lấy mẫu, phân tích để xác định tấm pin thuộc nhóm chất thải nguy hại hay chất thải rắn công nghiệp thông thường.

Việc phân định phải căn cứ theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành về ngưỡng chất thải nguy hại, không nên kết luận cảm tính chỉ dựa trên hình thức bên ngoài của tấm pin.

Bước 3: Chuyển giao cho đơn vị có chức năng

Tấm pin mặt trời thải phải được chuyển giao cho đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý hoặc tái chế phù hợp với loại chất thải được xác định.

Nếu tấm pin mặt trời thải chưa được phân định thì quản lý theo yêu cầu đối với chất thải nguy hại, việc chuyển giao phải thực hiện theo quy định về chất thải nguy hại, có hồ sơ, chứng từ và phương tiện vận chuyển chuyên dụng. Nếu tấm pin mặt trời thải được phân định là chất thải rắn công nghiệp thông thường, vẫn cần chuyển giao cho tổ chức, cá nhân có chức năng tiếp nhận, tái chế hoặc xử lý đúng quy định.

Bước 4: Tháo dỡ, tái chế và thu hồi vật liệu

Hướng xử lý ưu tiên đối với tấm pin mặt trời thải là tháo dỡ, phân loại và tái chế. Các vật liệu có thể thu hồi gồm khung nhôm, kính, dây dẫn, các vật liệu có thể tái chế. Việc tái chế đúng cách giúp giảm lượng chất thải phải xử lý cuối cùng, tiết kiệm tài nguyên và hạn chế nguy cơ phát tán thành phần nguy hại ra môi trường.

Bước 5: Xử lý phần không thể tái chế

Sau quá trình tháo dỡ và thu hồi vật liệu, các thành phần không thể tái chế hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm cần được xử lý bằng công nghệ phù hợp, theo đúng giấy phép môi trường và phạm vi xử lý của đơn vị tiếp nhận.

Không nên tự ý đốt, đập vỡ, chôn lấp, vì có thể làm phát tán bụi, kim loại nặng và các thành phần nguy hại vào đất, nước và không khí.

5. Trách nhiệm của chủ nguồn thải

Chủ nguồn thải, bao gồm doanh nghiệp, nhà máy, chủ đầu tư dự án điện mặt trời hoặc tổ chức đang quản lý hệ thống pin mặt trời, có trách nhiệm quản lý tấm pin thải đúng quy định.

Các trách nhiệm chính gồm:

• Không tự ý vứt bỏ tấm pin mặt trời thải ra môi trường.
• Thực hiện phân loại, lưu giữ an toàn tại nguồn.
• Phối hợp với đơn vị có chức năng để phân định khi cần thiết.
• Chuyển giao cho đơn vị được phép thu gom và xử lý phù hợp.
• Lưu giữ hồ sơ, chứng từ chuyển giao theo quy định.

Quản lý đúng tấm pin mặt trời thải không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp trong xu hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Kết luận

Pin mặt trời sau khi thải bỏ thuộc nhóm chất thải công nghiệp phải kiểm soát, mã chất thải 19 02 08. Loại chất thải này không mặc nhiên là chất thải nguy hại trong mọi trường hợp, nhưng phải được phân định theo ngưỡng chất thải nguy hại hiện hành. Khi chưa có kết quả chứng minh không phải chất thải nguy hại, cần quản lý theo yêu cầu đối với chất thải nguy hại.

Đối với doanh nghiệp, hướng xử lý đúng không phải là bán phế liệu trôi nổi hay chôn lấp đơn giản, mà là thu gom đúng chức năng, phân định đúng quy định, và xử lý bằng công nghệ phù hợp.

Nếu doanh nghiệp cần tư vấn về phân định, thu gom, vận chuyển hoặc xử lý tấm pin mặt trời thải, hãy liên hệ với đơn vị có giấy phép xử lý chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại để được hỗ trợ đúng quy định.